Dobrostan nie zawsze oznacza spokój. Wystawa „DobroSTANY” opowiada o tym, co dzieje się w nas

Czasami przybiera postać niespokojnej kreski, gęstego od szczegółów obrazu albo fotografii, dzięki której można opowiedzieć o sobie coś, czego nie sposób wyrazić wprost. Wystawa „DobroSTANY” w Muzeum Śląskim pokazuje, że ludzka psychika nie mieści się w prostym podziale na zdrowie i kryzys, siłę i słabość, równowagę i chaos.
W świecie, w którym dobrostan stał się niemal kolejnym zadaniem do wykonania, łatwo uwierzyć, że powinien wyglądać w określony sposób. Spokój, harmonia, odpowiednia liczba godzin snu, zdrowe relacje i poczucie, że panujemy nad swoim życiem. Tylko że człowiek nie jest projektem, który można raz na zawsze doprowadzić do idealnego stanu.
Bywamy spokojni i przestraszeni. Silni i bezradni. Potrafimy cieszyć się życiem, a jednocześnie mierzyć z doświadczeniami, których jeszcze nie umiemy nazwać. Wewnętrzna równowaga nie jest nieruchomym punktem, do którego wreszcie docieramy. Bardziej przypomina krajobraz, który zmienia się pod wpływem tego, co przeżywamy.
O tak rozumianej kondycji psychicznej opowiada wystawa „DobroSTANY”, prezentowana od 13 listopada 2026 roku w Muzeum Śląskim w Katowicach.
Dobrostan zapisany w liczbie mnogiej
Już sam tytuł wystawy jest znaczący. „DobroSTANY” łączą znane nam pojęcie dobrostanu z wielością stanów psychicznych i emocjonalnych, przez które przechodzimy w ciągu życia.
Liczba mnoga nie jest tu przypadkowa. Podważa przekonanie, że dobrostan to jeden, niezmienny stan, który można osiągnąć i już nigdy go nie stracić. Zamiast prostej historii o odzyskiwaniu spokoju wystawa proponuje opowieść znacznie bliższą prawdziwemu życiu – o psychice, która reaguje, chroni się, przystosowuje, szuka znaczenia i próbuje połączyć w całość różne doświadczenia.
Są wśród nich także lęk, samotność, choroba, wykluczenie, poczucie niedopasowania czy utrata kontroli. Nie wszystkie dają się szybko uporządkować. Nie każdą emocję trzeba też natychmiast naprawiać. Czasem pierwszym krokiem jest zauważenie jej i znalezienie dla niej języka.
Dla twórców i twórczyń zaproszonych do udziału w wystawie takim językiem stała się sztuka.
Kiedy obraz mówi zamiast człowieka
Na ekspozycji zobaczymy prace dwunastu artystów i artystek reprezentujących różne pokolenia, środowiska i doświadczenia. Są wśród nich uznani twórcy sztuki intuicyjnej, art brut i outsider art, ale także pisarze, aktywiści oraz osoby tworzące we własnych domach i placówkach opiekuńczych. Nie łączy ich jeden styl ani wspólna droga zawodowa. Łączy ich potrzeba opowiadania o świecie i o sobie, za pomocą obrazu, koloru, fotografii, tekstu czy spontanicznego gestu.
To właśnie różnorodność jest jedną z największych wartości wystawy. Ludzka psychika nie przemawia przecież jednym głosem. Dlatego na ekspozycji pojawiają się obrazy olejne i akrylowe, rysunki tuszem, kolaże, fotografie, pastele, prace wykorzystujące słowo, a nawet linoryty wykonane na codziennych tkaninach.
Niektóre dzieła są pełne intensywnych kolorów i emocji. Inne składają się z drobnych, niemal obsesyjnie gromadzonych szczegółów. Jedne prowadzą widza w stronę wyobraźni, inne wyrastają z doświadczenia choroby, izolacji, neuroróżnorodności albo społecznego wykluczenia.
Nie są jednak prostą ilustracją diagnoz czy życiowych kryzysów. Każda z tych prac pozostaje przede wszystkim indywidualną wypowiedzią człowieka.
Na tworzenie nie jest za późno
Szczególnie poruszające są biografie osób, dla których sztuka pojawiła się w życiu w nieoczywistym momencie.
Halina Babło zaczęła tworzyć dopiero na emeryturze, po 45 latach pracy jako sprzedawczyni. W jej obrazach codzienność miesza się z wyobraźnią, a pytania o ludzką świadomość prowadzą w stronę refleksji duchowych i filozoficznych.
Genowefa Magiera, zaliczana dziś do najwybitniejszych polskich artystek nurtu art brut, najintensywniejszy okres swojej twórczości rozpoczęła po dziewięćdziesiątym roku życia, mieszkając w domu pomocy społecznej. Sztuka stała się dla niej sposobem odzyskiwania sprawczości, głosu oraz dostępu do świata zachowanego w pamięci.
Ich historie przypominają, jak nieprawdziwe bywa przekonanie, że na rozwijanie twórczości, odkrycie siebie albo rozpoczęcie czegoś nowego istnieje właściwy wiek. Czasami potrzeba wyrażenia siebie czeka przez dziesięciolecia, zanim znajdzie odpowiednią formę.
Inną historię niesie twórczość Władysława Grygnego, byłego górnika kopalni „Kleofas” i akustyka współpracującego między innymi z Czerwono-Czarnymi oraz Trubadurami. Kiedy wycofał się z dotychczasowego życia, a niezrozumienie ze strony najbliższych pogłębiło jego izolację, sztuka stała się dla niego schronieniem i jednym z najważniejszych sposobów kontaktowania się z rzeczywistością.
Dla Jana Jagody, od kilkunastu lat mierzącego się z nieuleczalną chorobą układu nerwowego, tworzenie pozostaje wewnętrzną potrzebą i sposobem stawiania czoła narastającym ograniczeniom.
Wystawa prezentuje również prace tragicznie zmarłego Mateusza Kiermaszka. Jego wielobarwne twarze, abstrakcyjne formy i katastroficzne wizje tworzą zapis niezwykle intensywnego świata wewnętrznego. Artysta miał zaledwie 26 lat.
Poza dominującą normą
Ważnym tematem wystawy jest również doświadczenie życia poza schematem – wtedy, gdy sposób odczuwania, komunikowania się, budowania tożsamości albo funkcjonowania społecznego nie odpowiada dominującym oczekiwaniom.
Pisarka Dorota Kotas, autorka nagrodzonej Nagrodą Literacką Gdynia powieści „Pustostany”, podejmuje w swoich książkach i pracach artystycznych tematy autyzmu, codzienności, wykluczenia oraz poszukiwania własnego miejsca. Na wystawie zobaczymy jej cykl szesnastu fotografii „Barbie ma autyzm”.
O neuroróżnorodności, transpłciowości i społecznych normach dotyczących ciała oraz tożsamości opowiada z kolei Cezary Nowak. Jego prace dotykają doświadczenia inności i szukania własnego sposobu życia poza rolami narzuconymi przez otoczenie.
W gronie twórców znalazł się również serbski artysta i scenograf Goran Stojčetović, założyciel Art Brut Serbia. Przy Klinice Psychiatrii Wojskowej Akademii Medycznej w Belgradzie prowadzi Art Brut Studio i rozwija autorską metodę „depth drawing”, wykorzystującą spontaniczny rysunek w pracy z pacjentami.
Swoje prace prezentują także Wiktor Gorazdowski, Tomasz Kwiatkowski, Agata Siemaszko i Zbigniew Wypijewski. Każde z nich w inny sposób przygląda się człowiekowi – jego relacjom, instynktom, codziennym gestom, niepokojom oraz reakcjom na kryzysy współczesnego świata.
Muzeum jako miejsce wytchnienia
„DobroSTANY” są częścią realizowanego od 2025 roku programu „Muzeum dla demencji”. To inicjatywa, która pokazuje, że instytucja kultury może być czymś więcej niż miejscem przechowywania i prezentowania dzieł.
Program wykorzystuje sztukę i zasoby muzeum do wspierania osób żyjących z demencją, a ich opiekunom ma dawać przestrzeń wytchnienia. Obejmuje edukację, warsztaty, wystawy oraz działania budujące sieć współpracy i dostęp do wiedzy.
To szczególnie ważne, ponieważ choroba nie dotyka wyłącznie osoby, która otrzymuje diagnozę. Zmienia codzienność całej rodziny, wpływa na relacje i wymaga od opiekunów ogromnego zaangażowania – często przez wiele lat. Możliwość wyjścia z domu, kontaktu z kulturą i przebywania w miejscu przygotowanym na różne potrzeby nie jest wówczas dodatkiem. Może stać się realną formą wsparcia.
Sztuka nie usuwa kryzysu, ale pozwala go zobaczyć
Tworzenie nie zastępuje leczenia ani profesjonalnej pomocy psychologicznej czy psychiatrycznej. Może jednak pomóc wyrazić to, co długo pozostawało niewypowiedziane. Pozwala odzyskać wpływ choćby nad niewielkim fragmentem rzeczywistości, nadać formę doświadczeniom i nawiązać kontakt z drugim człowiekiem.
Podobnie może działać kontakt ze sztuką. Nie zawsze przynosi natychmiastowe ukojenie. Czasem porusza, niepokoi albo konfrontuje nas z emocjami, których wolelibyśmy nie zauważać. Bywa jednak początkiem ważnego pytania: co właściwie dzieje się teraz we mnie?
I być może właśnie w tym kryje się najważniejszy sens „DobroSTANÓW”. W przypomnieniu, że równowaga nie musi oznaczać nieustannego spokoju, a wrażliwość, kryzys i poszukiwanie własnego języka nie odbierają człowiekowi wartości.
Warto wiedzieć
„DobroSTANY”
Muzeum Śląskie w Katowicach
Czas trwania wystawy: 13 listopada 2026 – 11 kwietnia 2027 roku
Wernisaż: 12 listopada 2026 roku, godz. 18.00 – wstęp wolny
Wernisaż będzie tłumaczony na polski język migowy.
Kuratorka: Katarzyna Kościelny
1 grudnia odbędzie się spotkanie z Dorotą Kotas „Barbie w spektrum wychodzi na miasto”, poświęcone między innymi autyzmowi, neuroróżnorodności, reprezentacji i funkcjonowaniu poza dominującymi normami.
11 grudnia zaplanowano pierwsze oprowadzanie kuratorskie z Katarzyną Kościelny.
Bilety na wydarzenia można kupić w kasach Muzeum Śląskiego oraz na stronie internetowej Muzem Śląskiego.







