Wolność ma także ich twarze. Kobiety, które współtworzyły niepodległą Polskę

Zanim Polska odzyskała niepodległość, kobiety organizowały konspirację, wydawały własne pisma i zakładały stowarzyszenia. Jesienią 1918 roku wśród spraw do rozstrzygnięcia znalazł się ich udział w wyborach do Sejmu. Kilka miesięcy później jedna z pierwszych posłanek pytała już rząd o pracę kobiet w państwowym urzędzie.

Aleksandra Szczerbińska w konspiracji

Aleksandra Szczerbińska, późniejsza Piłsudska, przewoziła broń i amunicję razem z innymi kobietami działającymi w podziemiu. Po latach opisywała te podróże z rzeczowością osoby, dla której konspiracja była codzienną pracą. „Dynamit znakomicie nadawał się do gorsetu” — wspominała.

W Polskiej Partii Socjalistycznej działała pod pseudonimem „Ola”. Zorganizowała żeńskie koło partii na warszawskim Bródnie. W 1905 roku powierzono jej nadzór nad centralnymi składami broni Organizacji Bojowej PPS. Później, podczas I wojny światowej, kierowała kurierkami I Brygady Legionów. Część wojny spędziła w obozie internowania w Szczypiornie. Po zwolnieniu działała w Polskiej Organizacji Wojskowej.

Wanda Gertz pod nazwiskiem Żuchowicz

W lutym 1916 roku do Legionów zgłosił się Kazimierz Żuchowicz. Pod tym nazwiskiem służyła Wanda Gertz. Kobiet wówczas do Legionów nie przyjmowano. Trafiła do artylerii, a później działała w Polskiej Organizacji Wojskowej. W grudniu 1917 roku Wandę Gertz aresztowano za udział w demonstracji na placu Zbawiciela w Warszawie. Skazano ją na pół roku więzienia. Po kilku tygodniach wyszła z Pawiaka za kaucją i wróciła do działalności w Polskiej Organizacji Wojskowej.

W kwietniu 1919 roku wstąpiła na ochotnika do Wojska Polskiego. We wrześniu została zastępczynią komendanta II Ochotniczej Legii Kobiet w Wilnie. Latem 1920 roku Wanda Gertz uczestniczyła w walkach o Wilno. W sierpniu objęła dowództwo wileńskiego batalionu Ochotniczej Legii Kobiet i awansowała na porucznika. W maju 1922 roku przeniesiono ją do rezerwy w tym samym stopniu i przydzielono do 79. Pułku Piechoty. Wkrótce odebrano jej zarówno stopień, jak i przydział. Brakowało podstawy prawnej, by jako kobieta mogła pozostać w rezerwie w stopniu oficerskim.

Wanda Gertz w mundurze porucznika, 1921 r. Autor nieznany. Źródło: Centralne Archiwum Wojskowe, za Wikimedia Commons.

Paulina Kuczalska-Reinschmit zbiera poparcie

W 1905 roku cztery tysiące osób podpisało memoriał w sprawie udziału kobiet w wyborach samorządowych w Królestwie Polskim. Stała za nim Paulina Kuczalska-Reinschmit. Domagała się, żeby kobiety mogły wybierać swoich przedstawicieli do samorządu i same do niego kandydować.

Kuczalska-Reinschmit wznowiła w Warszawie wydawanie „Steru” i założyła Związek Równouprawnienia Kobiet Polskich. Przy redakcji działała czytelnia. Można było tam zapoznać się z literaturą o prawach kobiet, przyjść na szkolenie albo włączyć się do dyskusji. Z tych możliwości korzystały działaczki także spoza Warszawy.

Prawo głosu w odrodzonej Polsce

16 listopada 1918 roku lekarka Justyna Budzińska-Tylicka zabrała głos na łamach „Bluszczu”. Pisała, że skoro odrodzona Polska ma być demokracją, połowa społeczeństwa musi móc uczestniczyć w podejmowaniu decyzji o państwie.

Dwanaście dni później Józef Piłsudski podpisał dekret o ordynacji wyborczej do Sejmu Ustawodawczego. W pierwszym artykule znalazły się słowa „bez różnicy płci”. Kobiety mogły tym samym głosować i kandydować do Sejmu.

O co pytały pierwsze posłanki

Do grona pierwszych posłanek należała też Irena Kosmowska. Zanim zasiadła w Sejmie, została wiceministrą w lubelskim rządzie Ignacego Daszyńskiego. Miała za sobą lata pracy społecznej, między innymi na rzecz edukacji dziewcząt na wsi.

W odrodzonej Polsce trzeba było rozstrzygać także takie sprawy jak dostęp do szkoły czy możliwość pracy w urzędzie. Kobiety od dawna znały te problemy z własnego życia i pracy społecznej. Teraz mogły zabrać w tych sprawach głos w Sejmie. I oczekiwać, że rząd im odpowie.

Kobiecy Kontekst
Kobiecy Kontekst
Artykuły: 11

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Koniecznie przeczytaj!
Czasami przybiera postać niespokojnej kreski, gęstego od szczegółów obrazu albo…