Dlaczego kobiety ściszają swój głos? Rozmowa z Joanną Milką o pewności siebie, widoczności i odwadze do zajmowania przestrzeni

Głos może zdradzać napięcie, zmęczenie i niepewność, ale może też stać się narzędziem odzyskiwania pewności siebie.
Z Joanną Milką – artystką, arteterapeutką, dźwiękoterapeutką i przewodniczką Głosu – rozmawiamy o tym, dlaczego wiele kobiet mówi ciszej, niż naprawdę by chciało, jak ciało wpływa na brzmienie oraz czy można nauczyć się mówić pewnie, nie udając kogoś innego.
Rozmawia: Katarzyna Racisz
W swojej pracy łączysz głos, ciało, emocje i ekspresję. Co nasz głos może powiedzieć o tym, jak czujemy się same ze sobą?
Głos jest naszym lustrem. Pokazuje, w jakim stanie jest moje ciało, jakie emocje przeżywam, jak się mam ze sobą i ze światem. W głosie słychać, czy mam ze sobą dobrą relację, czy o siebie dbam. I oczywiście nie działa to tak, że kiedy się odezwę, ktoś od razu będzie mógł powiedzieć: „O, proszę, ta kobieta siebie nie lubi”. Może jednak na nieświadomym poziomie poczuć pewien brak autentyczności i akceptacji. Jeśli siebie nie lubię, mój głos może budzić bliżej nieokreślone napięcie albo sprawić, że ktoś odbierze moje trudne emocje.
Głos jest falą dźwiękową powstającą w ciele, dlatego oddech, napięcie mięśni i przeżywane emocje wpływają na jego brzmienie. Nie musimy więc kogoś widzieć, żeby, słysząc go, poczuć, że miał zły dzień, jest zmęczony, wkurzony albo przybity.
Dlaczego wiele kobiet mówi ciszej, szybciej albo mniej zdecydowanie, niż naprawdę by chciało?
Czy głos może zdradzać brak pewności siebie albo potrzebę akceptacji?
Od dziecka jesteśmy uczone, żeby siedzieć grzecznie i cichutko, nie odzywać się nieproszone, nie
sprawiać problemów zmęczonym dorosłym. Nasze emocje nie są mile widziane. Nasze opinie mało kogo interesują. A skoro nauczyłyśmy się dostosowywać i uciszać nasze własne potrzeby, stajemy się z czasem trochę niewidzialne i niesłyszalne. Często mamy przekonanie, że nasz głos nie ma znaczenia, a skoro same tak uważamy, inni myślą podobnie. Głos staje się przygaszony i przytłumiony.
Jeśli byłyśmy wychowywane tak, by robić wszystko pod dyktando dorosłych i wykonywać polecenia w domu czy w szkole, a potem w pracy, bez kontaktu z własnymi potrzebami, emocjami i odczuciami w ciele, w dorosłym życiu możemy nie wiedzieć, kim tak naprawdę jesteśmy. Głos może być spójny z nami, ale wydawać się obcy, bo nie mamy połączenia ze sobą.
Mówienie nienaturalnie szybko jest z kolei często związane z chęcią wypełnienia czymś ciszy, która bywa niepokojąca i krępująca. Może próbujemy zagadać własne myśli i emocje, które są dla nas zbyt trudne, by się z nimi skonfrontować.
Potrzeba akceptacji jest zupełnie naturalną potrzebą i jestem daleka od oceniania jej. Nasz głos bardzo potrzebuje akceptacji. Tylko chodzi tu o akceptację własną. Niestety często uzależniamy poczucie własnej wartości od oceny innych. Jeśli sama nie akceptuję siebie albo swojego głosu, nie wystarczy mi świadomość, że ktoś inny mnie akceptuje. Zawsze będę się czuła niewystarczająca. Taka potrzeba jest zazwyczaj echem deficytów z dzieciństwa, które mają duży wpływ także na naszą relację z głosem. Głos jest częścią nas, dlatego tak ważne jest, żeby patrzeć na niego całościowo, a nie tylko na to, jak działają struny głosowe.
W pracy, biznesie i podczas wystąpień bardzo często mówi się o pewności siebie. Czy można ją
„usłyszeć”? Co sprawia, że czyjś głos odbieramy jako spokojny, wiarygodny i przekonujący?
Pewność siebie słychać w głosie, ale mamy jakoś zakodowane, że pewny głos musi być głośny, donośny i dominujący. A tak naprawdę chodzi o to, żeby był stabilny i spójny z naszym przekazem. Stabilny, czyli taki, który nie drży i nie zacina się pod wpływem napięcia.
Szybciej zaufamy osobie, która mówi powoli i spokojnie, niż komuś, kto mówi tak szybko i nerwowo, że trudno go zrozumieć. Taka osoba wydaje nam się bardziej chaotyczna i nieprzewidywalna. Na szczęście można nad tym pracować. Ale też nie chodzi tutaj o to, żeby udawać kogoś innego. W głosie słychać autentyczność i to właśnie ta autentyczność sprawia, że odbieramy go jako pewny i budzący zaufanie.
„W głosie słychać autentyczność i to właśnie ta autentyczność sprawia, że
odbieramy go jako pewny i budzący zaufanie.”
Czy da się nauczyć mówić bardziej pewnie bez sztucznego obniżania głosu, kopiowania czyjegoś
stylu albo udawania kogoś, kim nie jesteśmy?
Kiedy pogłębimy relację ze swoim głosem, będzie on stawał się z czasem coraz pewniejszy i
stabilniejszy. Moja metoda pracy z głosem nie polega wyłącznie na ćwiczeniu strun głosowych. Jest słuchaniem siebie, swojego ciała, swoich potrzeb, dbaniem o siebie na wielu płaszczyznach. A kiedy staję za sobą, mówię otwarcie o tym, co dla mnie ważne, dbam o siebie, o swój odpoczynek, o swoje ciało, o uwalnianie emocji, jestem spokojniejsza, bardziej osadzona i słychać to w moim głosie.
Równocześnie nie oznacza to, że osoby bardzo świadome automatycznie nie mają wyzwań ze swoim głosem. Często przychodzą do mnie kobiety, które od lat są na drodze swojego rozwoju osobistego i duchowego, które pomagają innym w rozwoju. Mimo ogromnej świadomości mają wyzwania z wyrażaniem siebie poprzez swój głos. Wtedy trzeba poszukać przyczyny gdzieś głębiej.
Wiele kobiet nie lubi swojego głosu na nagraniach. Skąd bierze się ten dyskomfort i czy może
mieć głębsze znaczenie niż tylko kwestia brzmienia?
Głos na nagraniach brzmi inaczej i jest to czysta fizyka. Głos jest falą dźwiękową, która wydostając się z ust zanim zostanie przez nas usłyszana mija na drodze wiele przeszkód takich jak powietrze, tkanki, kości, płyny i dopiero trafia do ucha. Do tego własny głos słyszymy też w ciele poprzez wibracje. To dlatego nasz głos zawsze wydaje nam się trochę niższy, niż jest w rzeczywistości. Na nagraniu dochodzi do tego jeszcze cyfrowe przetworzenie dźwięku. To zupełnie naturalne, że brzmi on dla nas dziwnie.
Tak naprawdę nie ma na to innej metody niż przyzwyczajenie się do tego brzmienia poprzez praktykę. Natomiast często dochodzi tutaj jeszcze inny problem – strach przed nagrywaniem. To, że mówimy naturalnie, a w momencie włączenia guzika nagrywania całe ciało się spina, a szczęka i gardło się zaciskają. W takich warunkach nie jesteśmy w stanie wydobyć z siebie głosu, który brzmi dobrze. I z pewnością głos wypowiadany na takim ścisku będzie brzmiał zupełnie inaczej, niż nasz codzienny głos. Dlatego bardzo ważne jest odpowiednie przygotowanie głosu do nagrywania i stopniowe oswajanie się z nagrywaniem.
Czy praca z głosem może pomóc również w stawianiu granic? Czy inaczej brzmi „nie”, kiedy
naprawdę wierzymy, że mamy prawo je powiedzieć?
Głos jest bardzo mocno związany ze stawianiem granic. Myślę, że jeśli nie wierzymy, że mamy prawo powiedzieć „nie”, to zazwyczaj ono w ogóle nie wybrzmiewa. Mówienie „nie” wymaga stawania za sobą.
My, kobiety, jesteśmy wychowywane do tego, by być ugodowe, potulne i odkładać swoje potrzeby na bok. A jeśli same nie wybieramy siebie, to nie tylko pozwalamy innym przekraczać nasze granice, ale często same je przekraczamy. Kiedy po raz kolejny bierzemy nadgodziny w pracy, mimo że jesteśmy przemęczone. Kiedy zamiast odpocząć, bierzemy na siebie sprzątanie całego domu. Kiedy wcale nie mamy ochoty na spaghetti, ale robimy je dla reszty domowników. Kiedy po raz kolejny odwołujemy wizytę u fryzjera albo u dentysty, bo mąż ma ważne spotkanie i ktoś musi zostać z dziećmi…
Kiedy obiecujemy sobie, że zrobimy coś dla siebie, ale zawsze jest coś ważniejszego. Żeby umieć
powiedzieć komuś „nie”, najpierw musimy umieć powiedzieć sobie „tak”. A tego nie da się nauczyć w weekend. Praca z głosem bardzo w tym pomaga. Odzyskujemy większą świadomość siebie i swojego ciała, łatwiej nam poczuć, czego potrzebujemy, i z czasem zacząć stawać za sobą.
„Żeby umieć powiedzieć komuś „nie”, najpierw musimy umieć powiedzieć
sobie „tak”.”

Jaką rolę w głosie odgrywa ciało? Co dzieje się z naszym sposobem mówienia, kiedy jesteśmy
zestresowane, spięte, zmęczone albo próbujemy za wszelką cenę zrobić dobre wrażenie?
Ciało jest takim pudłem rezonansowym dla instrumentu, jakim jest głos. Dlatego, żeby głos mógł
swobodnie płynąć i wybrzmieć, ciało musi być rozluźnione. Kiedy jesteśmy zestresowane, nasz układ nerwowy wchodzi w tryb walki lub ucieczki. Oddech się spłyca i przyspiesza, ciało się napina i jesteśmy w pełnej gotowości, by przetrwać. To mechanizm, który ma nam ratować życie w chwilach zagrożenia.
Również strach przed ważną rozmową czy stres związany z rachunkiem do zapłacenia mogą uruchomić podobną reakcję fizjologiczną. Napięte ciało jest trochę jak pozgniatany instrument. Głos nie ma możliwości płynąć w nim swobodnie. W naszej codzienności jest pełno stresorów. Czasem już budzimy się z uczuciem niepokoju i napięciem, zanim jeszcze realnie coś się wydarzy.
Długotrwały stres może utrzymywać ciało w napięciu i utrwalać określone reakcje obronne. Na szczęście możemy nauczyć się rozładowywać napięcie i regulować układ nerwowy w prosty sposób – nie tylko po to, by głos lepiej brzmiał, ale żeby po prostu czuć się lepiej.
Social media, podcasty, webinary i krótkie formy wideo sprawiają, że coraz częściej
„pokazujemy się” również głosem. Czy to zwiększa presję, żeby brzmieć idealnie?
Żyjemy w świecie wyśrubowanych standardów. Porównujemy nasze ciała do wyretuszowanych zdjęć modelek z okładek, a głosy do radiowców, aktorów albo celebrytów, którzy przed kamerą czują się jak ryba w wodzie. Nie tędy droga.
Po pierwsze, nikt nie rodzi się z radiowym głosem. Oczywiście niektórzy mają naturalne predyspozycje do śpiewu czy mówienia, ale naprawdę każdy kiedyś zaczynał i porównywanie się z tymi, którzy są już daleko na tej drodze, nam nie służy.
Po drugie, mamy tendencję do nieustannego ulepszania i poprawiania się. Wiele kobiet zmaga się z perfekcjonizmem, który może prowadzić do ciągłego krytykowania i niedoceniania siebie. W pracy z głosem według mojej metody nie chodzi o to, żeby brzmieć idealnie, tylko by lepiej poznać możliwości swojego głosu, mieć nad nim większą kontrolę i zadbać o to, by był spójny z tym, co mam do przekazania światu.
Czy istnieje coś takiego jak „własny głos” również w sensie symbolicznym? Jak rozpoznać, że
zaczynamy naprawdę mówić po swojemu, a nie tak, jak wydaje nam się, że powinnyśmy?
Głos to nie tylko podstawowe narzędzie komunikacji, ale zdecydowanie coś więcej. Własny głos jest dla mnie kontaktem z tą esencją siebie, ze swoją intuicją, ze swoim ciałem, swoją duszą. Żeby brzmieć autentycznie i nie udawać kogoś, kim nie jestem, najpierw muszę wiedzieć, kim jestem. A to nierzadko okazuje się trudne do określenia. Całe życie wtłaczamy siebie w różne role: córki, matki, żony, pracowniczki, szefowej, ale czasem naprawdę nie wiemy, kim jesteśmy tak po prostu, w oderwaniu od tych ról. Praca z głosem pomaga się z tym skontaktować. Dlatego mówię, że spotkanie z własnym głosem jest tak naprawdę odkrywaniem siebie. Ale jest to proces. Nie ma na to tabletki ani magicznego ćwiczenia, które sprawi, że następnego dnia będę brzmiała pewniej i bardziej autentycznie.
Moja przygoda z odkrywaniem własnego głosu zaczęła się trudnym momentem, kiedy mój głos przestał działać. Kiedy mówiłam albo śpiewałam, głos zacinał się, dostawałam chrypki i nie byłam w stanie nad nim zapanować. Pracowałam wtedy głosem na co dzień, a do tego byłam w trakcie nagrywania płyty. Do tamtej pory głos zawsze po prostu był. To był moment, kiedy mocno poczułam, że jest to dar, którego nie doceniałam. To właśnie ten kryzys zaprowadził mnie do mojego rozwoju. Zaczęłam zadawać sobie pytania, poznawać siebie, odkrywać, kim tak naprawdę jestem. To był dla mnie moment przełomowy.
Dzięki temu jestem teraz w zupełnie innym miejscu. Ale ten proces wciąż trwa. Poznawanie siebie nigdy się nie kończy, a nasz głos całe życie rozwija się razem z nami.
„Spotkanie z własnym głosem jest tak naprawdę odkrywaniem siebie.”
Co poradziłabyś kobiecie, która chciałaby mówić pewniej, ale czuje, że w ważnych sytuacjach
głos jej drży, ścisza się albo „ucieka”?
Poradziłabym, żeby się do mnie zgłosiła! A tak na serio, zachęciłabym do poobserwowania swojego głosu jak badaczka z lupą. W jakich momentach głos drży? Co wtedy próbujesz powiedzieć? Czy jest to coś, co czujesz z serca, czy coś, co ktoś ci narzucił? Na przykład jakiś wykład w pracy, którego nie czujesz. Czy może głos zaczyna drżeć, kiedy próbujesz postawić granice w relacji? Co ci mówi taka sytuacja? Może pokazuje, że stawianie granic to temat, nad którym warto popracować, bo jest tu jakiś opór?
Głos jest wspaniałym przewodnikiem. Pokazuje różne kawałeczki nas, nad którymi warto się pochylić. Obserwowanie go pomaga nam wiele się o sobie dowiedzieć.
Gdyby nasze czytelniczki miały wykonać jedno proste ćwiczenie, które pomoże im lepiej
usłyszeć i poczuć własny głos, to co byś im zaproponowała?
Proponuję eksperyment. Potraktuj go jak zabawę. W ogóle odkrywanie swojego głosu powinno być
przyjemne. Zawsze staram się pokazać kobietom, że to nie ma być kolejny ciężki obowiązek na liście zadań ani kolejny kurs, który będzie powodował poczucie winy, że nie udało się go skończyć. To spotkanie ze sobą. Ale też po prostu zabawa i frajda.
Spróbuj dziś mówić do siebie. Kiedy zostajemy rodzicami, bardzo ważne jest, żeby od pierwszych dni życia, nawet kiedy dziecko jest jeszcze w brzuchu, mówić do niego. Pomaga to nawiązać więź i sprawia, że dziecko oswaja się z głosem rodzica. Z czasem dziecko dowiaduje się dużo o otaczającym go świecie, uczy się języka, wyczuwa emocje rodziców. Potraktuj swój głos, jakby był małym dzieckiem, któremu pokazujesz świat. Kiedy idziesz sobie zrobić herbatę, powiedz to do siebie, jakbyś chciała wyjaśnić dziecku, co teraz zamierzasz zrobić i dlaczego zabierasz je do kuchni. Kiedy herbata przyjemnie cię rozgrzewa, pozwól sobie zauważyć na głos, jak bardzo ci ona smakuje i jak cię otula od środka. Kiedy masz gorszy dzień, powiedz sobie coś miłego, żeby się pocieszyć, ukoić, obiecać sobie, że później odpoczniesz i zajmiesz się sobą.
Mówienie do siebie nie jest dziwactwem zarezerwowanym dla pustelników. To zupełnie naturalne.
Jesteśmy nauczone, że nasz głos ma być dla innych, a on jest przede wszystkim dla nas. Skontaktuj się z tym dzisiaj. Usłysz swój zupełnie naturalny głos. Jak on brzmi, kiedy nie starasz się brzmieć idealnie dla innych? Jaki on jest dzisiaj? W jaki sposób do siebie mówisz? Sympatycznie i czule czy może z jakąś nerwowością, oschle, twardo? Jak odbierasz swój własny głos? Lubisz go słuchać? Jak się czujesz, kiedy do siebie mówisz? Jakie emocje to w tobie budzi? Zauważ wszystko, co pojawi się podczas tego doświadczenia. I pamiętaj, że jeśli chcemy, żeby inni nas słuchali, najpierw musimy same siebie usłyszeć.
„Jeśli chcemy, żeby inni nas słuchali, najpierw musimy same siebie
usłyszeć.”
Joanna Milka – artystka, kompozytorka muzyki z duszą, przewodniczka Głosu, arteterapeutka i
dźwiękoterapeutka.
W ramach Wytwórni Artystycznej Na Głos pomaga kobietom odkrywać i wzmacniać naturalny Głos według autorskiej metody, w której łączy pracę z ciałem, emocjami, sztuką i naturą. Prowadzi zarówno procesy grupowe, jak i głęboką pracę indywidualną. Terapeutka w Ośrodku Terapii Uzależnień i Depresji „Moje Ja”.
Więcej o Joannie Milce i jej pracy znajdziesz na Instagramie: https://www.instagram.com/joanna.naglos/







